Behind the very calls of human beings, we are identical.: Travel

Unforgetable Scenes ฉบับเรียกน้ำย่อย...

Wed, 23 Jan 2008 16:58:59 GMT

เด็กหญิงเทินข้าวเกรียบว่าวยิ้มแฉ่งเหนือวัดพนม

กุฏิพระสงฆ์วัดอุณฺณาโลม

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกรุงพนมเปญ

พระบรมมหาราชวัง

nightlife

รอชมคำบรรยายอย่างพิสดารกันต่อไปนะครับท่านผู้อ่าน...

ขึ้นอีสานเหนือ...ล่องอีสานใต้-ไปเข้าห้องน้ำศิลปิน-ยลยินละครสังข์ทอง

Mon, 31 Dec 2007 17:01:23 GMT

ก่อนจะขึ้นสู่เรื่องราวของปีใหม่กระผมขอเกริ่นถึงเหตุการณ์ช่วงท้ายปีคันสะเล็กสะน้อยนะครับ

เรื่องแรก เมื่อวันที่ 23-27 ได้ไปตะลุยอีสานมาอย่างหนักจนกระทั่งไข้ขึ้นในคืนก่อนจะกลับ การเดินทางครั้งนี้ได้เก็บเกี่ยวอะไรมากมายทีเดียว นับเป็นประสบการณ์ที่คุ้มค่าอันหามิได้จากห้องเรียนมานุษยวิทยาสำนักท่าพระจันทร์ ขอแย้บเรียกน้ำย่อยว่าการเดินทางครั้งนี้ทำให้ผมนึกถึงคำพูดของ อ.ล้อม เพ็งแก้ว ที่กล่าวว่า “ถ้าอยากได้ความรู้ให้เข้าสู่ชาวบ้าน ถ้าอยากได้ปริญญาให้ไปมหาวิทยาลัย ถ้าอยากได้ทั้งความรู้และปริญญาต้องไปหาทั้งชาวบ้านและมหาวิทยาลัย” อย่างไรก็ตามประสบการณ์ดีๆ ในครั้งนี้จะเกิดขึ้นมิได้เลยหากมิได้รับการชักชวนจาก อ.ชนัญ วงศ์วิภาค นักมานุษยวิทยาอาวุโสท่านหนึ่งที่ได้ให้โอกาส มอบความรู้ระหว่างทาง และชี้ประเด็นในการศึกษาตามพงหญ้า หนองน้ำ และส่ำสัตว์ รวมไปถึงนาฏกรรมแห่งชีวิตของผู้คนที่เราไปพบปะพูดคุย ทำให้ได้เห็น “วิธีการนำความรู้ไปใช้” เพื่อเก็บเกี่ยวความรู้ใหม่ๆ เข้ามา เอาล่ะสำหรับส่วนแรกนี้ขอจบไว้เพียงเท่านี้ก่อนเพราะบล็อกหัวข้อถัดๆ ไปจากนี้จะขีดๆ เขียนๆ สิ่งที่ได้มาจากการเดินทางมาให้ได้อ่านกัน

อีกเรื่องหนึ่งเป็นความบังเอิญที่น้าสะใภ้ไปดูหมอ แล้วหมอทักว่าลูกชายคนโตของเขาต้องไปไหว้พระแก้วมรกตและศาลหลักเมือง เพราะว่าพื้นดวงพัวพันกับชะตาบ้านเมืองเลยต้องไหว้อะไรใหญ่ๆ นี่ดีนะที่แม่ผมไม่ไปดูหมอบ้างไม่งั้นเผลอๆ หมออาจจะทักให้ไปไหว้สโตนเฮนจ์ที่อังกฤษก็ได้ แต่ถ้าเป็นอย่างนั้นก็ดีเหมือนกันจะได้ไปเยือนดินแดนพระอาทิตย์ไม่ตกดินกันสักที ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การพาน้องชายสองคนไปไหว้พระหรอก แต่อยู่ที่ว่าน้าสะใภ้ให้พาลูกแกไปไหว้วันที่ 31 ธันวา เนี่ยสิ โอ้โหพระเจ้าช่วยกล้วยทอด คนเป็นหนอนชาเขียวยุ้บยั้บ ทั้งฝรั่ง ญี่ปุ่น วัยรุ่น เจ๊กนานาชาติมากันหมด เป็นวัดที่วุ่นวายที่สุดตั้งแต่เคยพบเจอ วิธีการขึ้นไปไหว้พระแก้วมรกตคือการ “ไหลขึ้น” และ “ไหลลง” พระอุโบสถ นี่ยังสงสัยอยู่เลยว่าจะได้บุญหรือเปล่าเพราะว่าแอบบ่นในใจอยู่ตลอดเลยว่าทำไมต้องเป็นวันนี้ด้วยฮึ อย่างไรก็ดีสิ่งที่เราประทับใจกลับไม่ได้อยู่ในวัดพระแก้วแต่อยู่ที่วังท่าพระซึ่งพวกเราแวะมาเข้าห้องน้ำกัน

ปกติแล้วขอบอกพ่อแม่พี่น้องไว้ตรงนี้ ห้องน้ำในวังท่าพระที่กระผมเคยเข้ามาและประทับใจที่สุดคือห้องน้ำชั้นสามของคณะโบราณคดีเพราะมันให้บรรยากาศขลังศักดิ์สิทธิ์และดูมีมหิทธิฤทธิ์มากมาย อันดับสองได้แก่ห้องน้ำตรงสนามเปตองใกล้คณะสถาปัตย์ตรงนี้เราจะได้พบบรรยากาศของการนั่งคุยแบบเป็นกันเอง หรือมีเด็กมานั่งสเก็ตช์ภาพ ห้องน้ำบริเวณนี้จะค่อนข้างเงียบสงบ ส่วนห้องน้ำที่สุดท้ายซึ่งผมไม่แนะนำคือห้องน้ำใกล้ๆ สวนแก้วตรงนี้จะมีคนร้อยแปดเข้ามาใช้ทำให้มันเละ และดูวุ่นวายตลอดเวลา อย่างไรเสียขึ้นชื่อว่าห้องน้ำศิลปินมันต้องมีของดีบ้างสิน่า

ของดีที่ว่ามิใช่อย่างที่ผู้อ่านกำลังนึกคิดกันไปต่างๆ นานาแต่เป็นข้อความต่างๆ ที่ขีดเขียนลงบนผนังห้องน้ำ (ถึงผมจะไม่ได้สนับสนุนแต่ผมก็ไม่ได้ต่อต้าน...เอ๊ะยังไง) เอาน่า ไหนๆ มันก็ห้องน้ำศิลปินไง ให้อภัยเขาเถอะ ครั้งหนึ่งก่อนที่ห้องน้ำตรงสวนแก้วจะถูกปรับปรุง ผมจำข้อความติดตาแถวโถฉี่เป็นตัวหนังสือใหญ่โตพอสมควรความว่า ‘With no money, Art still there’ ผมคิดว่าเด็กที่เรียนจารึกศึกษาของคณะโบราณคดีควรจะมาสนใจข้อความทำนองนี้ในเขตการศึกษาของตนบ้าง มิใช้มัวแต่ไปดูจารึกหินทราย แกรนิต ชนวนอะไรต่างๆ นานา เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นเสมือนจารึกที่อยู่ใกล้ตัวและบางครั้งก็ได้ให้คมความคิดต่อผู้ที่ผ่านไปผ่านมาได้ไม่น้อย

ส่วนวันนี้ข้อความที่ผมไปเจอในห้องน้ำตรงสนามเปตองแล้วชอบใจมากคือเป็นข้อความที่ดูเหมือนจะเป็นการโต้กันของคนสองคน ข้อความแรกเขียนว่า “จะเก่งอย่างไรก็ตายอยู่ดี” ข้อความนี้ดูจะทำให้ผู้อ่านปลงกับชีวิตมากพอดูทีเดียว แต่เมื่อหันไปมองอีกฟากหนึ่งแล้วพบว่า “ตายไม่กลัว กลัวเกิด” จะบังเกิดความซึ้งซ่านและสงบเย็นเยือกภายในห้องน้ำหลังน้อยตรงนั้น สิ่งเหล่านี้แม้จะดูสกปรกเลอะเทอะในสายตาของใครหลายคน แต่ก็เป็นขุมทรัพย์ทางปัญญาที่ควรค่าแก่การเก็บเกี่ยว ท่านอังคารเคยกล่าวว่าสิ่งรอบตัวมีปรัชญาความคิดแม้ตั๊กแตนตัวนิดก็สอนเรา เช่นเดียวกับครูเล็ก ภัทราวดีที่เคยเล่าว่าท่าเต้นหลายท่าของแกมาจากต้นไม้ใหญ่เวลาที่ถูกพายุพัด หเราลองสังเกตดูจะรู้ซึ้งถึงความงามในท่วงท่าของมัน

อีกที่หนึ่งก่อนที่เราจะเดินทางกลับคือศาลหลักเมืองซึ่งอีกเช่นกัน เรามิได้ประทับใจการไปยื้อยุดเพื่อจะผูกเสาว่าของใครจะผูกได้สูงกว่ากัน แต่ที่เราชอบดูคือละครแก้บนคณะนี้เป็น “คณะลครหญิงล้วน” ซึ่งไม่ได้รำและร้องเฉยๆ แต่เล่นเป็นเรื่องราวด้วย และเรื่องที่เขาเล่นคือเรื่อง “สังข์ทอง” ถึงแม้ว่าช่วงที่ไปยืนดูจะเป็นช่วงสั้นๆ แต่รู้สึกอิ่มเอมจริงๆ ไม่ว่าจะเป็นนักแสดงรุ่นเล็กกลางใหญ่ล้วนแต่ร้องด้วยความทุ่มเท เพลงไทยหลายๆ เพลงที่นักแสดงร้องคือเพลงที่คุ้นเคยเมื่อครั้งที่ผมไปนั่งต่อเพลงกับครูสุดจิตต์ ดุริยะประณีต จุดนี้นอกจากจะชวนให้คิดถึงครูขึ้นมาแล้วยังทำให้เราไปบอกผู้ชมแถวนั้นได้ว่านี่ไม่ใช่ลิเกทั่วไปนะ แต่เป็นละครนอกที่พิเศษตรงหญิงล้วนเป็นผู้แสดงและร้องเอง ต่างจากละครนอกของกรมศิลปากรซึ่งใช้ชายล้วนแสดงและมีนักร้องประกอบการแสดง

ก่อนจะกลับจับความได้ว่าพระสังข์เผลอผล็อยหลับไปทำให้นางรจนาหายไปไหนไม่รู้ จึงเป็นภารกิจที่พระเอกจะต้องตามหาคนรัก สำหรับทุกคนที่เข้ามาอ่านแล้วยังหาไม่เจอหรือไล่ล่ามานานแล้วยังไม่พบ ปีใหม่นี้ขอให้ได้พบพานกันทุกคนนะรวมทั้งตัวผู้เขียนด้วย ซึ่งปกติไม่ค่อยได้ไปตามไล่ล่าหรอก มัวแต่ร้อยมาลัยกรองดอกไม้อยู่ ไม่เห็นมีใครมาเสี่ยงสักที ขอปีนี้ทุกคนจงประสบโชคดีมีชัยด้วยเทอญ เตร๊ง เตรง เตร่ง เตร๊ง เตรง เตร่ง เตร๊ง เตรง เตร่ง...

Seminar Trip

Tue, 27 Nov 2007 16:31:34 GMT

During Nov.28-30 I will go for a seminar trip to Songkwae. There will be many academic sessions relevant to Sociology and Anthropology. It will be held at Naresuan University under the network project of Master's students in Sociology and Anthropology. Formerly it is set up to serve the specific objectives especially 'academic alliance' but I hope, in the future, we should try to do something valuable more than only a seminar which is useful among the network. I think, in case of a number of students gathering, we have got to make a major contribution to our society than ever. For example, we are able to group up then go to do activities with the school children in remote or nearby area where the seminar held that could help promote them to recognize and know how to preserve their natural and cultural resources in the present. By the way, this is somewhat a daydream 'Waiting for Godot' but I will try to raise this point when the seminar has been finished.

I heard there will be a 'survey trip' in Songkwae. To this activity, I wish it would be the 'fieldtrip' in the following occasion having the 'mission' as such.

I will pay respect to Phra Buddhajinaraja, one of the most beautiful Buddha image I have ever seen, for all of you if I have a chance.

Happy Birth Day to Lord Krishna

Tue, 04 Sep 2007 16:59:30 GMT

เพิ่งได้ทราบข่าวในขณะที่เรียนภาษาฮินดีว่าวันนี้เป็นวันเกิดของพระกฤษณะ ชาวฮินดูได้จัดพิธีเฉลิมฉลองกันหลายแห่ง แต่ที่ซึ่งเราไปทัวร์มากับคุรุกิตติพงษ์คือ "วัดเทพมนเทียร" (Sri deva mandir)

บรรยากาศในยามค่ำคืนที่ประดับไฟหลากสีบริเวณปากทางเข้าโรงเรียนภารตวิทยาลัยทำให้เรานึกถึงงานวัดแถวบ้านโดยเฉพาะ "งานบุญผะเวด" ผู้คนทั้งชาวอินเดียและชาวไทยพร้อมใจกันใส่ส่าหรีหลากสี...มองไปมองมาคล้ายลูกกวาดเคลื่อนที่ก็มิปาน

ที่น่าสนใจจุดแรกสำหรับเราคือ บริเวณรับฝากรองเท้า สังเกตได้ชัดว่าเขาพยายามจะจัดระเบียบในเรื่องความสะอาดซึ่งก็ทำได้ดีทีเดียว น่าแปลกใจที่คนไทยมักมองชาวอินเดียว่าเป็นคนสกปรก...นี่เป็นครั้งที่สองแล้วนะ (หลังจากไปวัดซิกข์) ที่รู้สึกว่า วัดไทยที่ไปมาตั้งแต่เล็กจนโตดู "เขรอะ" กว่าวัดแขกที่ไปมาเยอะเลย แต่ก็อีกนะ ในประเทศอินเดียจริงๆ ไม่รู้ว่าวัดแขกจะมีสภาพเหมือนกับในเมืองไทยหรือเปล่า ส่วนหนึ่งสันนิษฐานเอาในเบื้องต้นว่ามันเป็นเรื่องของสถานภาพทางเศรษฐกิจด้วยมั้ง เพราะวัดแขกสองสามวัดที่ไปมาดูไฮโซมาก

พอขึ้นไปชั้นบน เราได้พบกับสารพัดเทพเทวาซ่งแกะสลักจากหินอ่อน ทรงพัสตราภรณ์เฉิดฉาย เสียงสวดดังมาเป็นระยะๆ และกลิ่นกำยานลอยมาเตะจมูกเป็นระลอกๆ ดอกไม้จำนวนมากถูกหย่อน เขวี้ยง ซัด และวาง เพื่อให้ปวงเทพเจ้าได้มีอภิรมยรตี มีผลไม้มากมายบัดพลีอยู่ รวมทั้งนมกล่องยี่ห้อไทย-เดนมาร์ก เจาะหลอดพร้อมดื่ม...นัยว่าเป็นการชดเชยวิถีชีวิตของเทพในประเทศอินเดียซึ่งเทพเจ้าเสวยนมกันอย่างอิ่มหมี...จนเคยมีข่าวดังในรอบทศวรรษที่ผ่านมาว่า "เทวรูปดื่มนม"

จุดสำคัญของงานอยู่ตรงที่มีการเฉลิมฉลองอย่างครึกครื้น แล้วที่ช็อคก็คือ ดันไปพบกับครูแนะแนวสมัยมัธยมใส่สาหรีสีชมพูบานเย็นมาฟ้อนกับเขาด้วย จำได้ว่าแกเคยบอกว่าแกเป็นร่างทรงองค์มหาเทพ (หมายถึงพระศิวะ???) สงสัยเหลือเกินว่าแกมางานนนี้แกขออนุญาตก่อนป่าวเนี่ย (พระกฤษณะเป็นอวตารของพระวิษณุ) หรือว่าแกถือนโยบาย เทพทั้งผองพี่น้องกัน???

เอาล่ะ เริ่มง่วงแล้ว หยุดข้อความไว้แค่นี้ก่อนดีกว่า เดี๋ยวว่างๆ จะลองไปค้นข้อมูลเกี่ยวกับพระกฤษณะมาเม้าท์ให้ฟัง (?) กันใหม่ สำหรับวันนี้ ขอบพระคุณท่านผู้ชมที่ติดตามมาถึงบรรทัดนี้ พบกันเมื่อฟ้าเป็นใจ สำหรับวันนี้ ราตรีสวาท ครับ

นิราศนบพระ ๙ อาราม

Tue, 10 Apr 2007 16:05:30 GMT

๏แรกพบตามนัดเก้า โมงตรง

สองสหายดำรง พบหน้า

ตั้งจิตมั่นผจง นบพระ

เก้าวัดเริ่มพาต้า ปิ่นเกล้าเอาชัย ฯ

๏ดำเนินไปเบิกฟ้า วัดอรุณ

อาทิตย์ยังแสงละมุน ห่อนจ้า

สดับเทศนาสุน- ทรวากย์

เป็นมิ่งมงคลข้า บาทเบื้องพุทธองค์ ฯ

๏มุ่งตรงพาหนะไซร้ ตุ๊กตุ๊ก

ระลอกคลื่นบกยกยุก ยิกหล้า

บันเทิงตะลอนบุก ต่อวัด กัลยาณ์

ฉงนเหตุขานนานช้า พระนั้น “เจิ้งเหอ”ฯ

๏เจอเรือข้ามท่าน้ำ โผล่ปาก คลองเฮย

คือที่ชุมแข่งฝาก ค่าค้า

มีไม้ดอกหลายหลาก ตามจริต

จักถูกหากหาญกล้า ต่อถ้อยคนขาย ฯ

๏ย่างกรายเลี้ยวเข้าวัด เชตุพน

ที่ซึ่งมีผู้คน มากเรื้อ

ไทยจีนฝรั่งได้ยล หลากทวีป

นบพระนอนยังเอื้อ อาจตั้งจิตเกษม ฯ

๏เปรมใจให้รีบเข้า วัดพระ แก้วเฮย

นักท่องเที่ยวมิละ แวะไหว้

มรกตแท้หยกประ- ดิษฐ์ขึ้น

ตีแต่ลาวมาได้ ทุกมื้อมิเลือน ฯ

๏เขยื้อนกายก็ยากพ้น กำลัง

ขาดสิ่งอันประทัง ทัพแกล้ว

จึงรี่มุ่งไปยัง ท่าพระ จันทร์แฮ

ยามเมื่อท้องอิ่มแล้ว กลับต้องติดฝน ฯ

๏เมื่อหนหยุดร่ำไห้ เราย่าง

ตรงต่อมหาธาตุสว่าง ทุกข์ไร้

แลแม่ออกตามทาง ตั้งมั่น

รำลึกสมาธิไซร้ เพื่อสร้างปัญญา ฯ

๏มรรคายังมิใกล้ สุดปลาย

ยุรยาตรไปก็คล้าย เมื่อยล้า

ยังมีมิตรช่วยคลาย ให้ชื่น

นบพระวัดสุทัศน์ท้า ร่างเปลี้ยโรยแรง ฯ

๏แกร่งไกรเมื่ออยู่ใกล้ วัดเบญจม์

หินอ่อนอิตาลีเห็น ชัดแจ้ง

แรงใครหนอช่างเกณฑ์ มาก่อ

อ้อไพร่เองแน่แกล้ง จึ่งได้วัดสวย ฯ

๏ฉวยสดับป้าหนึ่งเอื้อน สรภัญญ์

เสียงหวีดหวิวใจครัน เวิ่นไซร้

โบสถ์แลชินราชอัน รามใหญ่

สร้างแต่ครั้งชวดได้ จากเบื้องสองแคว ฯ

๏แลดุจมงกุฎแกล้ว จอมกษัตริย์

วิริยะหมายนครวัด เลิศหล้า

จักชะลอก่อโฉมจัด บางกอก

เทียบพระนครฟ้า เฟื่องฟุ้งอัศจรรย์ ฯ

๏จบเสร็จยักย้ายสู่ วัดบวร

ทับพระญาณสังวร ราชเจ้า

ยินเสียงสวดพร่ำพร ศาสนิก

โอกาสสงกรานต์เข้า สู่เบื้องปีกุน ฯ

๏จีนบอกกุนว่าแคล้ว ผองภัย

อุปสรรคอื่นใด ย่อมกล้วย

เพราะหมูย่อมส่อนัย ความง่าย

ไทยกลับอือออด้วย พูดไว้ตามกัน ฯ

๏ครั้นแขกแลฝรั่งดั้ง งุ้มงอน

บอกเหตุอาเพศร้อน เคราะห์ร้าย

หมูคงไม่อาทร ดั่งว่า

สยามจึ่งแลคลับคล้าย วุ่นแว้งหมูหมา ฯ

๏มาถึงปลายมรรคแคล้ว ใจหาย

เหนื่อยแทบชีวาตม์วาย ด่าวดิ้น

โหยหาขวดน้ำปราย ริมโอษฐ์

เพื่อรักษาห่อนสิ้น ชีพแก้วพลันสลาย ฯ

๏ดลหมายวัดชนะไซร้ ทุกทาง

รักที่เคยเลือนลาง จุ่งแผ้ว

หากผู้ที่เฝ้าห่าง จุ่งชิด

เป็นมิตรกายใจแก้ว ส่องแพร้วสิ่งดี ฯ

๏โรตีรสซ่านซึ้ง พระอาทิตย์

เคียงแข่งแกงหลากชนิด รสช้อย

มื้อเย็นเสร็จสรรพกิจ กระเพาะ

เริ่มย่างข้าวสารสร้อย เอื่อยอ้อยตามตะวัน ฯ

๏ปลายฝันไกล-ใกล้รึ ชีวิต

รอยย่างยังทอดพิศ สุดสล้าง

เพียงไฟศรัทธาสถิต ทุกเมื่อ

โปรดเชื่อเชื้ออย่าร้าง หยุดยั้งย่างไป ๚ะ๛

บันทึกการเดินทางนบพระ ๙ วัดกับสหายโบ๊ต

ณภคดล กิตติเสนีย์

๑๐ เมษายน ๒๕๕๐ กุนศก

การเดินทางตามหารากไม้ที่ "ดอนยายหอม"

Sat, 02 Sep 2006 12:33:57 GMT

การเดินทางตามหารากไม้ที่ "ดอนยายหอม"

"เรื่องราวอันเป็นโศกนาฏกรรมความรักแห่งภูมิภาคตะวันตก...

พญาพาน บุตรผู้ปลิดชีพพญากง บิดาของตน

แลพรากชีวิตยายหอม หญิงชราในนามมารดาผู้ชุบเลี้ยง...

เรื่องราวอันโศกศัลย์นี้ได้ถูกถ่ายทอดซ้ำแล้วซ้ำเล่า จากรุ่นสู่รุ่น...

ราวกับว่า โศกนาฏกรรมดังกล่าวได้เกิดขึ้นแล้วเกิดขึ้นอีก..."

ชุมชนหนึ่งๆ ไม่ต่างอะไรจากต้นไม้ที่ผุดพรายขึ้นจากพื้นโลก ย่อมต้องมีราก และหากไม้ต้นนั้นมั่นคง ย่อมหมายถึงการมีรากอันมั่นคงด้วย "โคกยายหอม" หรือที่ปัจจุบันเรียกกันว่า "ดอนยายหอม" (ตามที่ทางการถือวิสาสะไปเปลี่ยนเพราะคิดว่ามันไม่สุภาพ) เป็นชุมชนแห่งหนึ่งที่มีรากอันเข้มแข็งจากตำนานที่มาของชื่อสถานที่ดังกล่าว ที่ได้สร้างความสะเทือนใจแก่ผู้สดับตรับฟังทุกครั้งที่มีการถ่ายทอด

พวกเรา (เด็กเอกสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา ชั้นปี 2-4 รวมทั้งเราซึ่งเป็นเด็กนอกเอก แต่นัยว่าเป็นเด็กตรีสังคม ฯ) ออกเดินทางจากหน้าคณะอักษรศาสตร์ราว 8 โมงเช้า จากที่นัดกันไว้ 7 โมงครึ่ง ตามสไตล์เด็กทับแก้ว เราได้มุ่งหน้าเพื่อจะไป Bike Rally ที่ "ดอนยายหอม"

จักรยานหนึ่งคันกับมันสมอง คือสิ่งที่เป็นเชื้อเพลิงในการเดินทางและเก็บข้อมูล แผนที่ของหมู่บ้านดอนหัวนาคือหน้าที่ที่เราต้องวาดขึ้นจากทุกโค้งที่คด สวนผลไม้ที่ปรากฏ บ่อกบบ่อปลา แลท้องทุ่งนาอันกำลังปริรวงเขียวแกมทอง ในขณะที่สีผิวคนปั่นจักรยานกำลังจะเปลี่ยนเป็นแดงแกมดำ

นอกจากหน้าที่การทำแผนที่ฉบับมือสมัครเล่นแล้ว ระหว่างทางเรายังต้องแวะทำกิจกรรมตามฐานต่างๆ ซึ่งมีการสัมภาษณ์ชาวบ้านเป็นหลัก การสัมภาษณ์นี่เองทำให้เราได้รู้ได้เห็นความรู้ในอีกรูปแบบหนึ่งที่แตกต่างออกไปจากตำราทางสังคมศาสตร์ ภาพชาวนาที่มั่งคั่งและสู้ชีวิตรวมถึงการมีอำนาจในการต่อรอง ณ หมู่บ้านแห่งนี้ ช่างต่างกันโดยสิ้นเชิงกับ "ภาพลักษณ์ของชาวนาที่ยอมจำนน" (submissive) ต่อนายทุนในตำราและงานวิจัยมากมาย

หลังจากออกผจญภัย เราเก็บข้อมูลพับลงย่าม แล้วกางกล่องข้าวออก กิจกรรมที่ผ่านมาในฐานต่างๆ พอจะทำให้เรากลายเป็นกระสือหิวกลางแดดเปรี้ยงๆ หลังจากนั้น วงเสวนาของเราจึงมีอรรถรสจากพละกำลังความคิดของกันและกัน เราได้เห็นวิธีคิดของคนที่มีประสบการณ์ในการลงพื้นที่ และคนที่ไม่ค่อยได้ลงพื้นที่ (อย่างเรา) วิธีการมองที่แตกต่างนี้เองเป็นเสน่ห์ประการสำคัญที่ทำให้การสนทนาออกรสออกชาติ แลได้อะไรมากกว่ากระดาษบันทึกข้อมูลที่เปื้อนรอยขีดเขี่ยของดินสอ

กลับมาที่ประเด็นในตอนแรก (หลังจากเล่าเรื่องออกไปไกลโข) หลังจาก Bike Rally ในครั้งนี้ แม้เราจะได้เห็นสภาพ และข้อมูลอันเป็นประโยชน์มากมาย แต่แง่มุมที่เป็นรากของชุมชน ดูจะเลือนหายไม่พบเห็น...หรือว่าชุมชนในปัจจุบัน จะไม่ต้องการรากอีกต่อไป หรือว่าปากท้องก็เพียงพอแล้วกับการมีชีวิตอยู่ หรือว่าความสัมพันธ์ของคนในชุมชนจะเพียงพอแล้ว ไม่จำเป็นต้องมีรากที่ร่วมกันอีกต่อไป หรือว่าหนุ่มสาวในหมู่บ้านจะทิ้งนาไปหาโรงงาน และหรือว่าวัดดอนยายหอมจะเบิกบานที่มีแต่โบสถ์วิหารอันใหม่เอี่ยมอ่อง เหลือเพียงซอกหลืบเล็กๆ ให้รูปปั้นคุณยายอาศัยในศาลาแนวใหม่หลังเล็กๆ เคียงคู่กับเป็ดโดนัลดั๊ก 2 ตัว ที่คนเอาไปบน เฮ้อ...นี่ก็คงเป็นโศกนาฏกรรมอีกเรื่องที่จะต้องโจษขานกันในวงสนทนาของผู้คนในอนาคตแน่นอน...กับการแสวงหา "รากไม้ที่สูญพันธุ์"